Ajdukiewicz | wolność ludzkiej woli

Kwestią, która przysparzała Ajdukiewiczowi najwięcej problemów, a przez to utrudniała wypracowanie jakiejś spójnej koncepcji etyki, dotyczyła wolności ludzkiej woli. Kwestia ta wyłamywała się z prób objęcia jakąś spójną teorią. Wskazywał więc:

Zagadnienie wolności woli dotyczy więc tego, czy wola jest podporządkowana ogólnej zasadzie przyczynowości, czy też się spod jej rygorów wyłamuje, czy akty woli człowieka są tylko pośrednimi ogniwami w łańcuchach przyczynowych, mającymi zarówno swe skutki jak i też przyczyny, czy tez stanowią one zawsze tylko początek jakiegoś łańcucha przyczynowego, mający wprawdzie swe skutki, ale nie mający przyczyn. Uznania woli ludzkiej za wolną w powyższym sensie zdawała się domagać godność człowieka, którą zdaje się poniżać myśl, że człowiek jest tylko składnikiem przyrody, zdanym na łaskę i niełaskę sił w niej panujących, którym nie może się oprzeć.

— K. Ajdukiewicz, Zagadnienia i kierunki filozofii, s. 168.

Nie znaczyło to oczywiście, że człowiek obiektywnie nie ma wolnej woli, jednak dostrzegał, iż wszelkie ludzkie chcenia dadzą się także jakoś wytłumaczyć choćby potrzebami czy to biologicznymi czy też emocjonalnymi. Mimo to pozostawał daleki od ewolucjonizmu w stylu Spencera, jak też utylitaryzmu czy emotywizmu. Z drugiej strony przemawiały do niego rozwiązania, które postępowanie człowieka wiązały z przyczynami, które dawało się wytłumaczyć za pomocą empirycznie sprawdzalnych wskaźników.

Źródło:
Stefan Konstańczak Kazimierz Ajdukiewicz o naukowości etyki


Bibliografia. Powiązane publikacje:

  • Ajdukiewicz, Kazimierz (1920), Polska filozofia wolności, „Słowo Polskie”, r. XXIV, nr 599 (z 23.12), s. 3–4; toż w: „Filozofia Nauki”, r. XXI (2013), nr 2, s. 169–173.
  • Ajdukiewicz, Kazimierz (1921), Polska filozofia wolności a logika trójwartościowa, „Słowo Polskie”, r. XXV, nr 13 (z 11.01), s. 3–4; nr 15 (z 12.01), s. 3; nr 17 (z 13.01), s. 3–4; toż w: „Filozofia Nauki”, r. XXI (2013), nr 2, s. 173–180.
  • Ajdukiewicz, Kazimierz (1949a), Zagadnienia i kierunki filozofii. Teoria poznania. Metafizyka, wyd. III, Warszawa–Kęty 2003, Wydawnictwo Antyk – Fundacja Aletheia.
  • Ajdukiewicz, Kazimierz (1949b), Determinizm i indeterminizm, w: Ajdukiewicz 1949a: 115–123.
  • Ajdukiewicz, Kazimierz (1957), O wolności nauki, w: Ajdukiewicz 1960: 266–281.
  • Ajdukiewicz, Kazimierz (1960), Język i poznanie. Wybór pism, t. I, Warszawa, PWN.
  • Ajdukiewicz, Kazimierz (1965), Język i poznanie. Wybór pism, t. II, Warszawa, PWN.
  • Kotarbiński, Tadeusz (1913), Zagadnienie istnienia przyszłości, w: Szkice praktyczne. Zagadnienia z filozofii czynu, Warszawa, Wydawnictwo Kasy Mianowskiego, s. 118–150; toż w: Kotarbiński 1957: 117–144.
  • Kotarbiński, Tadeusz (1957), Wybór pism, Tom I: Myśli o działaniu, Warszawa, PWN.
  • Leśniewski, Stanisław (1913), Czy prawda jest tylko wieczna, czy też i wieczna i odwieczna, „Nowe Tory”, r. VIII, z. 10, s. 493–528; toż w: „Filozofia Nauki”, r. VIII (2000), nr 2, s. 135–156.
  • Łukasiewicz, Jan (1910), O wartościach logicznych, w: Łukasiewicz 1998: 54.
  • Łukasiewicz, Jan (1912a), Nowa teoria prawdopodobieństwa, „Filozofia Nauki”, r. II (1994), nr 3–4, s. 228–229.
  • Łukasiewicz, Jan (1912b), O twórczości w nauce, w: Łukasiewicz 1998: 9–33.
  • Łukasiewicz, Jan (1918), [O walce duchowej], Treść wykładu pożegnalnego wygłoszonego w auli Uniwersytetu Warszawskiego dnia 7 marca 1918 r., w: Łukasiewicz 1998: 38–41.
  • Łukasiewicz, Jan (1919a), O pojęciu możliwości, „Ruch Filozoficzny”, t. V, nr 9, s. 169a–170a; toż w: Łukasiewicz 1998: 237–238.
  • Łukasiewicz, Jan (1919b), O logice trójwartościowej, „Ruch Filozoficzny”, t. V, nr 9, s. 170a–171a; toż w: Łukasiewicz 1998: 238–239.
  • Łukasiewicz, Jan (1922), O determinizmie, w: Łukasiewicz 1961: 114–126.
  • Łukasiewicz, Jan (1938), Geneza logiki trójwartościowej, w: Łukasiewicz 1998: 241–245. Dyskusja z udziałem m.in. Cz. Białobrzeskiego, A. Krokiewicza i S. Leśniewskiego, „Filozofia Nauki”, r. II (1994), nr 3–4, s. 235–240.
  • Łukasiewicz, Jan (1961), Z zagadnień logiki i filozofii. Pisma wybrane, pod. red. J. Słupeckiego, Warszawa, PWN.
  • Łukasiewicz, Jan (1998), Logika i filozofia. Miscellanea, pod. red. J.J. Jadackiego, Warszawa, WFiS UW.
  • Petrażycki, Leon (1905a), Wstęp do nauki prawa i moralności. Podstawy psychologii emocjonalnej, przeł. J. Lande, Warszawa 1930, Księgarnia F. Hoesicka.
  • Petrażycki, Leon (1905b), Zagadnienie wolności woli, w: Petrażycki 1905a: 175–184, 191–192, 195–203.
  • Smolka, Franciszek (1920), Paradoksy logiczne a logika trójwartościowa, „Filozofia Nauki”, r. II (1994), nr 3–4, s. 231–232.
  • Twardowski, Kazimierz (1900), O tzw. prawdach względnych, w: Twardowski 1965: 315–336.
  • Twardowski, Kazimierz (1965), Wybrane pisma filozoficzne, Warszawa, PWN.

 

Ajdukiewicz | wolność ludzkiej woli

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Przewiń do góry